Câu trả lời ngắn gọn là: không thay thế hoàn toàn, nhưng đang dần chiếm lĩnh phần lớn thời gian rảnh của người Việt, đặc biệt ở nhóm 18–34 tuổi. Giải trí truyền thống (truyền hình, rạp phim, ca nhạc, hội chợ, đọc báo giấy) vẫn giữ được chỗ đứng ở những dịp mang tính cộng đồng và nghi lễ, còn giải trí trực tuyến thắng ở tính tức thời, cá nhân hóa và chi phí thấp. Nói cách khác, chúng không loại trừ nhau mà đang tái phân chia thị trường theo nhu cầu: một bên bán "sự kiện", một bên bán "sự hiện diện liên tục".

Để thấy rõ, hãy nhìn vào cách một nền tảng như www.klive.vip - giải trí trực tuyến vận hành: hàng chục trận đấu esports và bóng đá được phát song song, mỗi phòng có bình luận viên riêng, có phòng chat, có điểm danh nhận thưởng, có主播 (streamer) dẫn dắt cảm xúc. Đó là thứ mà một kênh truyền hình quảng bá không thể làm cùng lúc cho hàng nghìn người với nhu cầu khác nhau.

Số liệu không nói dối

Theo báo cáo của We Are Social và Meltwater (Digital 2024), người Việt dành trung bình 6 giờ 48 phút mỗi ngày trên internet, trong đó khoảng 2 giờ 32 phút cho mạng xã hội và 1 giờ 18 phút cho các nền tảng video/streaming. Trong khi đó, thời lượng xem truyền hình truyền thống (linear TV) ở nhóm 18–34 tuổi đã giảm xuống dưới 1 giờ/ngày tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Vì sao giới trẻ rời ghế sofa?

Có ba lý do mang tính cấu trúc. Thứ nhất, thời gian rảnh bị chia nhỏ. Gen Z và Millennials không có 90 phút liền mạch để ngồi trước TV; họ có 7–12 phút giữa các cuộc họp, giờ nghỉ trưa, lúc chờ xe. Giải trí trực tuyến đáp ứng được đơn vị thời gian nhỏ đó, còn một bộ phim truyền hình thì không. Thứ hai, nhu cầu tương tác xã hội. Xem bóng đá một mình trên TV là trải nghiệm cô đơn; xem trên nền tảng có phòng chat, có BLV phản hồi bình luận, có người khác cùng "gào" khi có bàn thắng — đó là trải nghiệm tập thể thu nhỏ. Thứ ba, chi phí cơ hội. Một vé xem phim ở rạp CGV hoặc Lotte dao động 90.000–150.000 VNĐ, cộng thêm tiền gửi xe, đồ ăn, đi lại, dễ lên 300.000 VNĐ cho một buổi tối. Trong khi đó, nhiều nền tảng trực tuyến cho xem miễn phí, kiếm tiền từ quảng cáo và quà tặng ảo.

Nhưng truyền thống không chết

Doanh thu phòng vé Việt Nam năm 2023 đạt khoảng 4.200 tỷ VNĐ, cao hơn cả giai đoạn trước dịch, theo số liệu của Box Office Vietnam. Các đêm nhạc lớn như concert của BlackPink tại Mỹ Đình (2023) hay các liveshow trong nước vẫn cháy vé trong vài giờ. Điều này cho thấy con người vẫn trả tiền cho cảm giác được ở đó — thứ mà livestream không thể tái tạo hoàn toàn, dù công nghệ VR đang tiến gần.

Một khảo sát của Nielsen Vietnam cho thấy 68% người được hỏi vẫn xem truyền hình vào các dịp lễ Tết, đặc biệt là các chương trình như Táo Quân, bóng đá đội tuyển quốc gia, hay các sự kiện chính trị – văn hóa lớn. Đây là hành vi mang tính nghi lễ tập thể, không phải nhu cầu giải trí thuần túy. Bạn không xem Táo Quân vì nó hay hơn streamer, bạn xem vì cả nước đang xem và bạn muốn thuộc về câu chuyện chung đó.

Cuộc chiến không cân sức về nội dung

Giải trí truyền thống có lợi thế về chất lượng sản xuất: một bộ phim điện ảnh có kinh phí 20–50 tỷ VNĐ, một chương trình truyền hình có ekip hàng trăm người. Nhưng giải trí trực tuyến có lợi thế về khối lượng và tốc độ. Một nền tảng như Klive có thể phát đồng thời hàng chục trận đấu từ LCK Challengers League, K League, FIBA U18 nữ, MPL Series — những nội dung mà không đài truyền hình nào đủ kênh để phát hết. Và quan trọng hơn, nó phát miễn phí, trong khi bản quyền truyền hình thể thao thường nằm sau tường phí (paywall) rất đắt.

Một điều ít ai nói: giải trí trực tuyến cũng đang "truyền thống hóa"

Các streamer lớn giờ đây tổ chức sự kiện offline, bán merch, ký hợp đồng quảng cáo như nghệ sĩ. Các nền tảng livestream mua bản quyền giải đấu, thuê BLV chuyên nghiệp, đầu tư vào chất lượng hình ảnh 1080p/60fps. Khoảng cách giữa hai thế giới đang thu hẹp, không phải vì một bên biến mất mà vì cả hai đang học lẫn nhau. Truyền hình học cách làm second screen, làm app, làm tương tác. Trực tuyến học cách làm sự kiện, làm thương hiệu, làm nội dung chỉn chu.

Điều còn lại là thói quen và ngân sách. Khi một gia đình Việt Nam phải chọn giữa 300.000 VNĐ tiền truyền hình cáp mỗi tháng và một chiếc smartphone đã có sẵn 4G, lựa chọn thứ hai thường thắng — không phải vì nó tốt hơn về mọi mặt, mà vì nó rẻ hơn và linh hoạt hơn. Nhưng vào đêm chung kết SEA Games hay một trận đội tuyển quốc gia đá, người ta vẫn tụ tập quanh màn hình lớn, vẫn hét vang, vẫn ôm nhau. Công nghệ thay đổi cách chúng ta tiếp cận, không thay đổi hoàn toàn lý do chúng ta tìm đến giải trí.